Eski alışkanlıklar YOK
ARTIK!

Obezite nedir?

Obezite, vücuttaki yağ birikiminin sağlığı olumsuz etkileyecek seviyelere yükselmesidir1,2. Obezite sonucunda kalp-damar hastalıkları, tansiyon, diyabet, solunum sistemi hastalıkları, bazı kanser türleri gibi çeşitli sağlık sorunlarının oluşmasına sebep olur ve dünyada sigaradan sonra en çok ölüme sebep olan önlenebilir hastalıktır3. Ülkemizde toplumun %17’sinde obezite görülürken bu oran kadınlarda %20.9, erkeklerde ise %13.7’dir3.

Obezitenin belirlenmesinde vücut kütle indeksi (VKİ) kullanılır. Vücut kütle indeksini hesaplamak için kilonuzu boyunuzun karesine bölmeniz yeterlidir. Örneğin, kilosu 82 kg ve boyu 1.83 m olan birisinin vücut kütle indeksi:

82 kg / (1.83 m)2 = 24.48 kg/m2’dir.

Aşağıdaki tabloda Dünya Sağlık Örgütü’nün 20 yaş üstü yetişkinler için sınıflama gösterilmiştir4:

VKİ Sınıflandırma
18.5’in altı Düşük kilolu
18.5 - 24.9 Normal kilolu
25.0 - 29.9 Fazla kilolu (pre-obez)
30.0 - 34.9 1. sınıf obez
35.0 - 39.9 2. sınıf obez
40 üstü 3. sınıf obez (morbid obez)

Bu sınıflandırmaya göre VKİ’ni 24.48 kg/m2
olarak hesapladığımız kişi normal kilolu.

Kilonuz ne durumda?

Vücut kitle indeksinizi hesaplayarak ögrenin!

VKİ’niz 18,5’ten küçük olduğu için doktorunuza veya diyetisyeninize danışınız.

-

VKi>30

VKİ 30’dan büyük ise yoğun seviye programı takip etmeniz önerilir.

Yoğun seviye program detayı için tıkla!

25< VKi <30

VKİ 25 ile 30 arasında ise orta seviye programı takip etmeniz önerilir.

Orta seviye program detayı için tıkla!

VKi < 25

VKİ 25’ten küçük ise hafif seviye programı takip etmeniz önerilir.

Hafif seviye program detayı için tıkla!

Obezite nedenleri

Obezitenin temel nedeni, besinlerle alınan kalorilerin ve harcanan kalorilerden fazla olmasıdır2. Özellikle modern hayatın beraberinde getirdiği aşırı ve dengesiz beslenme ve yetersiz fiziksel aktivite günümüzde obezitenin en önemli sebepleridir1. Obeziteye sebep olan risk faktörlerinden bazıları aşağıdaki gibidir5:

  • Sağlıksız beslenme alışkanlıkları5
  • Yetersiz fiziksel aktivite5
  • Yetersiz uyku ve bozuk uyku düzeni5
  • Yüksek stres5
  • Yaş5
  • Cinsiyet5
  • Eğitim düzeyi5
  • Sosyo – kültürel etmenler5
  • Gelir durumu5
  • Hormonal ve metabolik etmenler1
  • Genetik etmenler5
  • Psikolojik problemler1
  • Sık aralıklarla çok düşük enerjili diyetler uygulama1
  • Sigara- alkol kullanma durumu1
  • Kullanılan bazı ilaçlar (antideprasanlar vb.)1
  • Doğum sayısı ve doğumlar arası süre1

Obezite belirtileri nelerdir?

Obezitenin tanısı için VKİ kullanılır ve VKİ’nin 30 ve üzerinde olması durumunda kişi obez olarak sınıflandırılır. Obez kişilerde kalp-damar hastalıkları, uyku apnesi, diyabet ve tansiyon gibi ikincil rahatsızlıklar da görülebilir3. Eğer kilonuzun fazla olduğunu düşünüyorsanız VKİ’nizi hesaplayarak fikir sahibi olabilirsiniz. VKİ’nizin yüksek olduğunu ve özellikle buna bağlı ikincil bir rahatsızlığınızın olduğunu düşünüyorsanız hekiminize danışıp tanı koydurmalı ve hekiminizin uygun gördüğü tedaviyi uygulamaya başlamalısınız.

Obezite tedavisi

Obezitenin tedavisinde kullanılan yöntemler 5 gruba ayrılır1:

1. Tıbbi Beslenme (Diyet) Tedavisi

Tıbbi beslenme tedavisi, obezite ile mücadelede en önemli yöntemdir. Tıbbi beslenme tedavisi, bir diyetisyen veya doktor gözetiminde ve kişiye özel olarak planlanır.

Günlük enerji girdi ve çıktılarını bir dengeye oturtmak tıbbi beslenme tedavisinin temelini oluşturur. Günlük olarak alınan enerji, harcanan enerjiden fazla olursa kilo alınır, düşük olursa kilo verilir ve aynı olursa kilo korunur5.

Tıbbi diyet tedavisinde de bu girdi-çıktı dengesi oluşturularak kişinin kilo vermesi sağlanır. Diyetisyen veya doktor ideal kiloyu veya bu kiloya yakın bir kiloyu hedef olarak belirleyecek ve bu hedefe ulaşmayı sağlayacak olan diyet programını hazırlayacaktır. Hedeflenen kiloya ulaşınca da diyet programı tekrar düzenlenerek kilo koruma sağlanacaktır. Diyet tedavisinde, sağlıklı beslenmede alınan kalorilerin düşüklüğü kadar önemlidir1,5.

Diyet tedavisi uygulanırken bir yandan da “egzersiz” ve “davranış değişikliği” tedavileri uygulanarak hedefe daha sağlıklı ve güvenli bir şekilde ulaşılması sağlanır.

2. Egzersiz Tedavisi

Egzersiz yaparak hem günlük harcadığımız kalori miktarını arttırabilir, hem de hedeflediğimiz kiloya daha sağlıklı bir şekilde ulaşabiliriz1. Diyet tedavisi ile birlikte uygulanan egzersiz tedavisi, özellikle karın bölgesindeki yağlanmaları azaltır ve diyet tedavisi sürecinde görülebilecek olan kas kütlesi kayıplarını engeller1.

Aynı diyet tedavisinde olduğu gibi, egzersiz tedavisi de kişiye özel olarak hazırlanmalıdır. Kişinin kilo ve boy gibi fiziksel özellikleri ile yaş ve genel sağlık durumu gibi faktörler göz önüne alınarak en sağlıklı şekilde kilo vermesi desteklenirken, kişinin kendini yaralaması veya başka sağlık sorunlarının ortaya çıkması engellenmelidir1,5. Yapılan egzersizlerin aynı zamanda kişinin yaşamına uygun ve uygulanabilir olması önemlidir1. Bu sayede kişinin egzersiz programına uyması kolaylaşır ve başarı şansı artar.

3. Davranış Değişikliği Tedavisi

Davranış değişikliği tedavisi, tıbbi beslenme ve egzersiz tedavileri ile birlikte uygulandığında başarı şansını arttırır5. Zaman içerisinde edinilen olumsuz alışkanlıklar sebebiyle yemek yemekten haz alır hale gelebiliriz5. Davranış değişikliği tedavisi, olumsuz davranışları değiştirerek beynin yemek yeme ile zevk duygusu arasında oluşturduğu ilişkiyi bozmaya ve bu alışkanlıkların yerine sağlıklı beslenmeyi ve fiziksel aktiviteyi destekleyen olumlu davranışları koymayı hedefler1,5. Bu olumlu davranışları bir hayat biçimi haline getirerek kilo kontrolünü desteklemeyi amaçlar1.

Davranış değişikliği tedavisinin basamakları aşağıdaki gibi sıralanmıştır1:

  1. Kendi kendini gözlemleme
  2. Uyaran kontrolü
  3. Alternatif davranış geliştirme
  4. Pekiştirme, kendi kendini ödüllendirme
  5. Bilişsel yeniden yapılandırma
  6. Sosyal destek

4. İlaç Tedavisi

Obezitenin tedavisinde kullanılan ilaçlar, yukarıda açıklanan diyet, egzersiz ve davranış değişikliği tedavilerinin yetersiz olduğu durumlarda bu tedavilere ek olarak uygulanır, tek başına uygulanmaz1,5. Her ilaç tedavisinde olduğu gibi, obezite tedavisinde kullanılan ilaçların da yan etkileri vardır ve bu ilaçlar sadece ve sadece doktor gözetiminde kullanılır5. Hamile veya hamile kalmayı planlayan kadınlar, emziren anneler, kalp-damar hastalığı, yüksek tansiyon, kalp krizi ve inme gibi rahatsızlıkları olanlar veya ailelerinde bu hastalıkların görüldüğü kişilerin ilaç tedavisi almadan önce doktorlarına bu durumları bildirmeleri gerekmektedir.5

İlaç tedavisine başlayacak olan kişinin diyet ve egzersiz tedavilerine devam etmesi ve düzenli olarak sağlık kontrolünden geçmesi gereklidir1.

5. Obezite cerrahisi

Cerrahi müdahale, diyet, egzersiz, davranış değişikliği ve ilaç tedavilerine beklenen yanıtı vermeyen hastalarda uygulanabilir5. Hastanın obeziteye bağlı sağlık sorunu geliştirdiği durumlarda da cerrahi tedavi düşünülebilir5.

Obezitedeki cerrahi müdahaleler estetik ve bariyatrik olarak ikiye ayrılır. Estetik cerrahide, vücutta biriken istenmeyen yağlar alınır ve istenilen görünüm elde edilmeye çalışılır. Estetik cerrahiyle elde edilen sonuçlar, hastanın obezite tedavisi uygulaması halinde kaybedilebilir3. Bariyatrik cerrahinin amacı ise besinlerin emilimini azaltarak enerji alımını kısıtlamaktır1,5. Bariyatrik cerrahide uygulanan bazı yöntemler5:

• GASTRİK BYPASS: Midenin küçük bir bölümü, ince bağırsağın orta bölümüne bağlanır ve ince bağırsağın ilk bölümü atlanmış olur (bypass edilir). Bu operasyon sonucunda yiyebileceğiniz yemeğin miktarı ve yağ emilimi azaltılmış olur5.

• GASTREKTOMİ: Midenin bir kısmı çıkartılarak yiyebileceğiniz yemek miktarı kısıtlanır.

• GASTRİK BANTLAMA: Midenin etrafına bir bant yerleştirilerek midenin boyutu küçültülür. Bu sayede yiyebileceğiniz yemek miktarı kısıtlanır.

• GASTRİK BALON: Midenizin içerisine içi dolu bir silikon balon yerleştirilerek mide hacminiz kısıtlanır. Bu sayede hem yiyebileceğiniz yemek miktarı kısıtlanır, hem de daha hızlı doygunluk hissedersiniz6.

Obezite cerrahisine uygun olup olmadığınızı ve bu tedavinin olası riskleri öğrenmek için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

1. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Dairesi Başkanlığı. Obezite. (2017). Available at: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/obezite. (Accessed: 20th August 2019) 2. World Health Organization. Obesity and overweight. (2018). Available at: https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight. (Accessed: 20th August 2019) 3. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Obezite. (2015). Available at: https://www.saglik.gov.tr/TR,11692/obezite.html. (Accessed: 1st September 2019) 4. World Health Organization Regional Office for Europe. Body mass index - BMI. Available at: http://www.euro.who.int/en/health-topics/disease-prevention/nutrition/a-healthy-lifestyle/body-mass-index-bmi. (Accessed: 20th August 2019) 5. National Hert, Lung, and B. I. Overweight and Obesity | National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). Available at: https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/overweight-and-obesity. (Accessed: 1st September 2019) 6. Intragastric balloon - Mayo Clinic. Available at: https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/intragastric-balloon/about/pac-20394435. (Accessed: 5th September 2019)